Hałas w biurze typu open space - jak poprawić akustykę i zapewnić pracownikom warunki do skupienia?

​Hałas w biurze open space najskuteczniej ogranicza się połączeniem trzech działań: pochłaniania dźwięku, blokowania jego drogi między stanowiskami i oddzielenia rozmów od pracy cichej. Największym problemem nie jest sama głośność, lecz zrozumiała mowa współpracowników. Poniżej wyjaśniamy, jakie normy obowiązują, które rozwiązania działają i jak je rozmieścić.

Spis treści

• Dlaczego w biurze open space jest tak głośno?
• Jakie normy określają akustykę biura open space?
• Czym różni się pochłanianie dźwięku od izolacji akustycznej?
• Jakie rozwiązania akustyczne sprawdzają się w open space?
• Gdzie montować panele akustyczne, żeby działały?
• Jakie zasady organizacji pracy ograniczają hałas?
• Najczęściej zadawane pytania
• Co zapamiętać?

Dlaczego w biurze open space jest tak głośno?

Biuro open space jest głośne, ponieważ nowoczesne wnętrza składają się głównie z twardych powierzchni, które odbijają dźwięk. Szkło, beton, metal i laminowane blaty nie pochłaniają fal akustycznych. Dźwięk odbija się od nich wielokrotnie, co wydłuża czas pogłosu i podnosi ogólny poziom hałasu.

Drugą przyczyną jest efekt kaskadowy. Gdy w sali robi się głośniej, ludzie odruchowo podnoszą głos, żeby się usłyszeć. To z kolei zmusza do mówienia głośniej kolejne osoby. Po kilku godzinach poziom hałasu jest wyraźnie wyższy niż rano, choć liczba rozmów się nie zmieniła.

Najbardziej rozpraszają jednak nie dźwięki urządzeń, lecz rozmowy, które da się zrozumieć. Mózg automatycznie przetwarza zrozumiałą mowę, nawet gdy człowiek próbuje skupić się na czymś innym. Dlatego szum klimatyzacji na poziomie 45 dB przeszkadza mniej niż cicha rozmowa przy sąsiednim biurku. Celem adaptacji akustycznej open space jest więc obniżenie zrozumiałości mowy na odległość, a nie wyciszenie biura do zera.

Jakie normy określają akustykę biura open space?

Akustykę biur w Polsce określa kilka norm, które dotyczą poziomu hałasu, pogłosu i zrozumiałości mowy. Najczęściej przywoływane są cztery z nich. Centralny Instytut Ochrony Pracy omawia je szczegółowo w materiałach informacyjnych o wymaganiach akustycznych w pomieszczeniach pracy.

• PN-N-01307:1994 określa dopuszczalny równoważny poziom dźwięku na stanowisku pracy. W pomieszczeniach administracyjnych, biurowych i do prac koncepcyjnych wynosi on 55 dB, a w sekretariatach i biurach obsługi klienta 65 dB.
• PN-B-02151-2:2018 dotyczy hałasu przenikającego do pomieszczeń z instalacji budynku i z zewnątrz.
• PN-B-02151-4:2015 określa wymagania dotyczące czasu pogłosu, chłonności akustycznej i wskaźnika transmisji mowy STI.
• PN-EN ISO 3382-3:2012 opisuje metody pomiaru akustyki biur open space, w tym tzw. odległość rozproszenia.

Odległość rozproszenia, oznaczana jako r_D, to dystans od mówiącej osoby, przy którym jej mowa przestaje być dobrze zrozumiała. Technicznie jest to punkt, w którym wskaźnik STI spada poniżej 0,5. W dobrze zaprojektowanym open space odległość rozproszenia powinna wynosić nie więcej niż około 5 m. W biurach bez adaptacji akustycznej bywa ona znacznie większa, więc rozmowę słychać wyraźnie przez kilka rzędów biurek.

Czym różni się pochłanianie dźwięku od izolacji akustycznej?

Pochłanianie dźwięku polega na zamianie energii fali akustycznej w ciepło wewnątrz materiału, co skraca pogłos w pomieszczeniu. Izolacja akustyczna to z kolei blokowanie przenikania dźwięku przez przegrodę, na przykład ścianę lub drzwi. W biurze open space potrzebne jest przede wszystkim pochłanianie, bo nie ma ścian, które można by izolować.

Skuteczność materiału pochłaniającego opisuje ważony współczynnik pochłaniania dźwięku α_w. Przyjmuje on wartości od 0 do 1. Na jego podstawie norma PN-EN ISO 11654 dzieli materiały na pięć klas, od A do E:

• klasa A: α_w od 0,90 do 1,00,
• klasa B: α_w od 0,80 do 0,85,
• klasa C: α_w od 0,60 do 0,75,
• klasa D: α_w od 0,30 do 0,55,
• klasa E: α_w od 0,15 do 0,25.

Przy wyborze paneli warto prosić producenta o kartę techniczną z klasą pochłaniania. Sama deklaracja, że produkt jest akustyczny, nic nie mówi o jego skuteczności.

Jakie rozwiązania akustyczne sprawdzają się w open space?

W open space najlepiej sprawdza się połączenie kilku rozwiązań, bo każde z nich działa na inny element problemu. Panele sufitowe skracają pogłos w całej sali, ścianki blokują dźwięk między stanowiskami, a budki przenoszą rozmowy poza strefę pracy. Tabela pokazuje porównanie najpopularniejszych opcji.

W wielu biurach stosuje się także systemy maskowania dźwięku. Emitują one cichy, równomierny szum, który zmniejsza zrozumiałość odległych rozmów. To rozwiązanie uzupełniające. Bez wcześniejszego skrócenia pogłosu maskowanie jedynie podnosi ogólny poziom hałasu.

Gdzie montować panele akustyczne, żeby działały?

Panele akustyczne działają najlepiej, gdy są rozłożone równomiernie, z naciskiem na sufit i miejsca pierwszych odbić dźwięku. Akustycy opisują to zasadą trzech działań: pochłaniaj, blokuj, maskuj. Najpierw zmniejsza się ilość odbitego dźwięku, potem przerywa jego drogę, a dopiero na końcu ewentualnie maskuje resztę.

Przy planowaniu rozmieszczenia warto trzymać się kilku zasad:

1. Zacznij od sufitu. Strop to zwykle największa twarda powierzchnia w pomieszczeniu, więc panele sufitowe dają największy efekt na metr kwadratowy.
2. Rozkładaj panele w kilku miejscach. Kilka mniejszych grup paneli działa lepiej niż jedna duża kompozycja na jednej ścianie.
3. Celuj w wysokość głowy. Panele ścienne montuje się najczęściej na wysokości uszu osób siedzących i stojących, czyli w przedziale około 1 do 2 m nad podłogą.
4. Osłoń stanowiska ustawione naprzeciw siebie. Ścianka nabiurkowa powinna sięgać wyraźnie ponad głowę siedzącego rozmówcy, żeby przerywać bezpośrednią drogę dźwięku.
5. Oddziel głośne strefy. Kuchnię, recepcję i miejsca spotkań warto oddzielić od stanowisk pracy ściankami lub regałami z pochłaniającymi plecami.

Współczesne panele akustyczne często wykonuje się z filcu PET, czyli materiału z włókien poliestrowych, w tym z recyklingu. Filc jest lekki, łatwy w montażu i dostępny w wielu kolorach, więc panele pełnią też funkcję dekoracyjną. W ofercie wyspecjalizowanych dostawców wyposażenia biurowego, takich jak Lobos, można znaleźć zarówno panele ścienne i sufitowe, jak i ścianki wolnostojące oraz kolumny akustyczne. Przy większych biurach warto zlecić pomiar akustyczny przed zakupem, bo pozwala on dobrać ilość materiału do kubatury pomieszczenia.

Jakie zasady organizacji pracy ograniczają hałas?

Zasady organizacji pracy ograniczają hałas skuteczniej, niż się wydaje, i nic nie kosztują. Nawet najlepsza adaptacja akustyczna nie zadziała, jeśli zespół prowadzi wideokonferencje przy biurkach w open space. Dlatego technikę warto połączyć z kilkoma umowami zespołowymi.

• Rozmowy telefoniczne i wideokonferencje odbywają się w budkach lub salach, a nie przy biurku.
• Strefa cicha jest wyraźnie oznaczona i obowiązują w niej jasne zasady.
• Spotkania dłuższe niż kilka minut przenosi się do sal konferencyjnych.
• Działy, które dużo rozmawiają, siedzą razem i z dala od zespołów wymagających skupienia.
• Pracownicy mogą rezerwować miejsca do pracy w skupieniu na określone godziny.

Warto też regularnie pytać zespół o odczucia. Krótka ankieta co kwartał pokaże, czy wprowadzone zmiany działają i gdzie hałas wciąż jest problemem.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest dopuszczalny poziom hałasu w biurze?

Dopuszczalny poziom hałasu w biurze wynosi 55 dB dla pomieszczeń administracyjnych, biurowych i do prac koncepcyjnych. W sekretariatach i biurach obsługi klienta dopuszcza się 65 dB. Wartości te określa norma PN-N-01307:1994. Komfort pracy umysłowej zależy jednak także od pogłosu i zrozumiałości mowy, których sam poziom dźwięku nie opisuje.

Czy panele akustyczne całkowicie wyciszą open space?

Nie, panele akustyczne nie wyciszą open space całkowicie. Ich zadaniem jest skrócenie pogłosu i ograniczenie odbić dźwięku. Dzięki temu hałas staje się mniej męczący, a rozmowy słabiej słyszalne z dalszych stanowisk. Pełne odcięcie dźwięku zapewniają tylko zamknięte pomieszczenia, takie jak budki akustyczne i sale konferencyjne.

Ile paneli akustycznych potrzeba do biura?

Liczba paneli akustycznych zależy od kubatury pomieszczenia, wymaganego czasu pogłosu i klasy pochłaniania materiału. Norma PN-B-02151-4 określa minimalną chłonność akustyczną w odniesieniu do powierzchni rzutu pomieszczenia. Najdokładniejszy wynik daje pomiar akustyczny i obliczenia wykonane przez specjalistę. Szacowanie na oko zwykle kończy się niedoborem materiału.

Czy filc akustyczny naprawdę pochłania dźwięk?

Tak, filc akustyczny pochłania dźwięk, zwłaszcza w zakresie średnich i wysokich częstotliwości, w którym mieści się ludzka mowa. Skuteczność zależy od grubości materiału i odległości od ściany. Panel odsunięty od podłoża zwykle pochłania szersze pasmo niż panel przyklejony bezpośrednio. Warto sprawdzać klasę pochłaniania w karcie produktu.

Czy rośliny poprawiają akustykę biura?

Rośliny poprawiają akustykę biura tylko w niewielkim stopniu. Liście rozpraszają część dźwięku, a podłoże w donicach trochę go pochłania. Efekt jest jednak zbyt mały, żeby zastąpić panele czy ścianki. Rośliny warto traktować jako uzupełnienie, które poprawia samopoczucie, a nie jako rozwiązanie akustyczne.

Co zapamiętać?

• Najbardziej rozprasza zrozumiała mowa, dlatego celem jest skrócenie zasięgu, w którym rozmowy są czytelne.
• W pomieszczeniach biurowych dopuszczalny poziom dźwięku wynosi 55 dB według PN-N-01307.
• Panele sufitowe dają zwykle największy efekt, a ścianki i budki uzupełniają je o blokowanie dźwięku.
• Skuteczność materiału opisuje klasa pochłaniania od A do E, a nie hasło marketingowe.
• Zasady zespołowe, takie jak rozmowy w budkach, są równie ważne jak wyposażenie.